Çinli bir tedarikçiden teklif aldığınızda fiyatın yanında mutlaka üç harfli bir kısaltma görürsünüz: FOB Ningbo, CIF Mersin, EXW Foshan gibi. Bu kısaltmalar yalnızca bir ayrıntı değildir; malın hangi noktada teslim edildiğini, navlunu ve sigortayı kimin ödediğini, riskin hangi anda alıcıya geçtiğini ve ihracat işlemlerini kimin yaptığını belirler. Yanlış teslim şekli seçmek, ucuz görünen bir teklifin sonradan beklenmedik masraflarla pahalı hale gelmesine yol açabilir. Bu rehberde FOB, CIF ve EXW başta olmak üzere Çin ithalatında en sık kullanılan teslim şekillerini Incoterms 2020 kuralları çerçevesinde sade bir dille açıklıyoruz. Her birinin avantajlarını ve dikkat edilmesi gereken noktalarını, teklifleri doğru karşılaştırmanın yolunu ve sizin için en uygun teslim şeklini nasıl seçeceğinizi öğreneceksiniz.
Teslim şekilleri (Incoterms) nedir ve neden önemlidir?
Incoterms, Milletlerarası Ticaret Odası (ICC) tarafından yayımlanan ve uluslararası satışlarda alıcı ile satıcı arasındaki görev, masraf ve risk paylaşımını standart hale getiren kurallardır. Güncel set Incoterms 2020'dir. Bu kurallar sayesinde Çin'deki bir fabrika ile Türkiye'deki bir ithalatçı, uzun açıklamalara gerek kalmadan tek bir kısaltmayla aynı şeyi anlar. Sözleşmede teslim şeklinin yanında mutlaka yer adı ve kural seti belirtilmelidir; örneğin “FOB Ningbo, Incoterms 2020”.
Teslim şekli, fiyatın neyi kapsadığını belirlediği için teklif karşılaştırmasının temelidir. EXW fiyatı ile CIF fiyatını doğrudan karşılaştırmak, birinde navlun ve sigorta varken diğerinde fabrika kapısından itibaren her şeyin size ait olduğu anlamına gelir. Ayrıca teslim şekli, bir sorun çıktığında, örneğin mal yolda hasar gördüğünde, kimin sigorta talebinde bulunacağını ve kayıptan kimin sorumlu olduğunu da belirler.
EXW nedir? Fabrikada teslim ve Çin'deki pratik zorlukları
EXW (Ex Works, işyerinde teslim), satıcının en az sorumluluk üstlendiği teslim şeklidir. Satıcı malı kendi tesisinde alıcının kullanımına hazır hale getirir; yükleme, iç taşıma, ihracat gümrük işlemleri, navlun, sigorta ve varış ülkesindeki tüm işlemler alıcıya aittir. Kâğıt üzerinde en düşük fiyat EXW fiyatıdır, ancak bu fiyat toplam maliyetin yalnızca bir parçasıdır.
Çin özelinde EXW'nun önemli bir pratik zorluğu vardır: ihracat gümrük beyanının Çin'de kayıtlı ve ihracat yetkisi olan bir firma tarafından yapılması gerekir. Yabancı bir alıcı bunu doğrudan yapamayacağı için ya forwarder'ın bu hizmeti sunması ya da tedarikçinin ihracat belgelerini sağlaması gerekir. Bu nedenle EXW ile anlaşılsa bile ihracat beyanını kimin yapacağını yazılı olarak netleştirmek, aksi halde FCA gibi daha uygun bir teslim şekli tercih etmek önerilir.
FOB nedir? Çin ithalatında en yaygın teslim şekli
FOB (Free On Board, gemide teslim), Çin'den deniz yoluyla yapılan ithalatta en sık karşılaşılan teslim şeklidir. Satıcı malı belirtilen Çin limanında alıcının belirlediği gemiye yükler; fabrikadan limana taşıma, ihracat gümrük işlemleri ve limandaki yükleme masrafları satıcıya aittir. Mal gemiye yüklendiği anda risk alıcıya geçer; deniz navlunu, sigorta ve varış limanındaki tüm işlemler alıcının sorumluluğundadır.
FOB'un ithalatçı açısından en büyük avantajı, navlunu ve forwarder'ı sizin seçmenizdir. Böylece navlun fiyatını, transit süresini ve varış limanındaki masrafları siz kontrol eder, şeffaf bir maliyet yapısı elde edersiniz. Ayrıca Çin içindeki ihracat süreci, bu işi her gün yapan tedarikçinin sorumluluğunda kalır. Bu denge, FOB'u özellikle düzenli ithalat yapan firmalar için en pratik seçenek haline getirir.
FOB'da dikkat edilmesi gereken nokta, “FOB” ifadesinin yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığı için tasarlanmış olmasıdır. Konteyner taşımacılığında mal çoğu zaman gemiye yüklenmeden önce konteyner terminalinde teslim edildiği için Incoterms açısından FCA daha doğru bir ifade olabilir. Pratikte FOB yaygın olarak kullanılmaya devam etse de, riskin geçiş anını sözleşmede netleştirmek faydalıdır.
CIF nedir? Navlun ve sigorta dahil teslimin artıları ve eksileri
CIF (Cost, Insurance and Freight, masraflar, sigorta ve navlun), satıcının malı Çin limanında gemiye yüklemesinin yanı sıra varış limanına kadar deniz navlununu ve asgari kapsamlı bir sigortayı da ödediği teslim şeklidir. Örneğin “CIF Mersin” teklifinde fiyat, malın Mersin limanına kadar taşınmasını kapsar. Ancak önemli bir ayrıntı vardır: risk, FOB'da olduğu gibi mal Çin'de gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer.
CIF ilk kez ithalat yapan alıcılar için kolaylık sağlar, çünkü navlun organizasyonuyla uğraşmazsınız. Buna karşılık navlun fiyatı ve gemi seçimi üzerinde kontrolünüz azalır, varış limanında ise beklemediğiniz yerel masraflarla karşılaşabilirsiniz. Satıcının ayarladığı sigortanın kapsamı da genellikle asgari düzeydedir; daha geniş kapsam istiyorsanız bunu sözleşmede açıkça belirtmeniz veya ek sigorta yaptırmanız gerekir.
CIF ile çalışacaksanız, varış limanında ödenecek kalemleri önceden öğrenmek en önemli adımdır. Liman elleçleme ücretleri, konşimento teslim ücreti, konteynerin limanda veya sizde kaldığı süreye bağlı olarak doğabilecek bekleme masrafları gibi kalemler, satıcının seçtiği taşıyıcıya ve acenteye göre değişir. Bu bilgileri sipariş öncesinde Türkiye'deki acenteden veya gümrük müşavirinizden almak, CIF teklifinin gerçek maliyetini görmenizi sağlar ve sürprizleri önler.
FCA, CFR, DAP ve DDP: bilmeniz gereken diğer teslim şekilleri
FCA (Free Carrier, taşıyıcıya teslim), malın satıcı tarafından ihracat işlemleri yapılmış olarak alıcının belirlediği taşıyıcıya, örneğin forwarder'ın deposuna veya konteyner terminaline teslim edildiği esnek bir teslim şeklidir ve her taşıma türünde kullanılabilir. CFR, CIF'e benzer ancak sigorta içermez. DAP'ta satıcı malı varış yerine kadar getirir, ithalat gümrük işlemleri ve vergiler alıcıya aittir. DDP'de ise satıcı ithalat vergileri dahil her şeyi üstlenir.
DDP kulağa en rahat seçenek gibi gelse de Türkiye'ye yapılan ithalatta dikkatli değerlendirilmelidir. Türkiye'deki ithalat beyanının doğru yapılması, vergilerin doğru hesaplanması ve belgelerin uygunluğu doğrudan sizin işinizi etkiler; bu süreçlerin yurt dışındaki bir satıcı tarafından yönetilmesi şeffaflığı azaltabilir. Gümrük işlemleri ve vergiler konusunda her zaman kendi gümrük müşavirinizle çalışmanızı öneririz.
- EXW: fabrikada teslim, neredeyse her şey alıcıda
- FCA: ihracatı yapılmış olarak taşıyıcıya teslim
- FOB: Çin limanında gemide teslim
- CFR / CIF: navlun (ve CIF'te sigorta) satıcıda, risk Çin'de geçer
- DAP / DDP: varış yerinde teslim
FOB mu CIF mi EXW mi? Teklifleri doğru karşılaştırmak
Farklı teslim şekilleriyle gelen teklifleri karşılaştırmanın tek sağlıklı yolu, hepsini aynı noktaya, tercihen malın Türkiye'deki deponuza ulaştığı ana kadar olan toplam maliyete çevirmektir. Bunun için EXW teklifine fabrikadan limana taşıma ve ihracat işlemlerini, FOB teklifine deniz navlununu ve sigortayı, CIF teklifine ise varış limanındaki yerel masrafları ekleyin. Ardından gümrük müşavirinizin belirleyeceği vergiler, iç nakliye ve depolama tüm teklifler için aynı şekilde hesaba katılır.
Gümrük kıymetinin nasıl hesaplandığı, yani navlun ve sigortanın matraha nasıl dahil edildiği de teslim şeklinden bağımsız olarak mevzuata göre belirlenir. Bu nedenle “CIF aldım, vergi daha az olur” gibi varsayımlar yerine hesaplamayı gümrük müşavirinize bırakın. Forwarder'ınızdan aldığınız güncel navlun ve yerel masraf bilgileriyle oluşturacağınız basit bir karşılaştırma tablosu, doğru kararı vermenizi sağlar.
Çin ithalatında doğru teslim şeklini seçmek ve Yeni İpekyolu desteği
Genel bir çerçeve çizmek gerekirse, düzenli deniz yolu ithalatı yapan ve kendi forwarder'ıyla çalışan firmalar için FOB veya FCA çoğu zaman en dengeli seçimdir. İlk kez ithalat yapan ve navlunla uğraşmak istemeyen küçük alıcılar CIF veya CFR ile başlayabilir, ancak varış masraflarını önceden sormalıdır. Birden fazla fabrikadan ürün toplayan ve Çin'de konsolidasyon yapan alıcılar için ise EXW veya FCA, kendi depolarına teslim koşuluyla mantıklı olabilir.
Yeni İpekyolu olarak tedarikçi tekliflerini teslim şekline göre karşılaştırmanıza, sözleşmede teslim şeklini ve yer adını doğru tanımlamanıza, Çin içindeki taşıma ve ihracat sürecini koordine etmenize ve forwarder'ınızla iletişimi yönetmenize destek oluyoruz. Teklifinizi bize gönderin, toplam maliyet tablonuzu birlikte çıkaralım ve size en uygun teslim şeklini belirleyelim.
Sık sorulan sorular
FOB ile CIF arasındaki temel fark nedir?
FOB'da navlunu ve sigortayı alıcı organize eder ve öder; CIF'te bunları satıcı varış limanına kadar öder. Her ikisinde de risk mal Çin'de gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer.
Hava kargoda FOB kullanılabilir mi?
Incoterms kurallarına göre FOB yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığı içindir. Hava kargo için FCA daha doğru bir tercihtir, ancak piyasada “FOB havalimanı” ifadesi de görülebilir; bu durumda anlamını yazılı olarak netleştirin.
Teslim şekli gümrük vergisini değiştirir mi?
Gümrük kıymetinin hesaplanma yöntemi mevzuatla belirlenir. Teslim şeklinin vergi hesabına nasıl yansıyacağını gümrük müşavirinizden teyit etmenizi öneririz.
Sözleşmede teslim şeklini nasıl yazmalıyım?
Kısaltmayı, mümkün olduğunca net bir yer adını ve kural setini birlikte yazın; örneğin “FOB Ningbo, Incoterms 2020” veya “FCA Yiwu, forwarder deposu, Incoterms 2020”.
Mal yolda hasar görürse kim sorumludur?
Bu, riskin hangi noktada geçtiğine bağlıdır. FOB ve CIF'te risk Çin'de gemiye yüklemeyle alıcıya geçtiği için deniz yolundaki hasar alıcının riskidir; bu nedenle uygun kapsamlı bir sigorta yaptırmak önemlidir.
Tedarikçi yalnızca tek bir teslim şekliyle mi teklif verir?
Hayır, çoğu tedarikçi talep ederseniz aynı ürün için EXW, FOB ve CIF gibi farklı teslim şekillerinde fiyat verebilir. Karşılaştırma yapabilmek için ilk teklif aşamasında birden fazla teslim şekli istemek faydalıdır.